ΑΠΟΝΟΜΗ ΝΟΜΠΕΛ ΧΗΜΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ

Οι επιστήμονες Ανρί Καγκάν και Κένσο Σοάι τιμήθηκαν με το Βραβείο Νόμπελ Χημείας 2026, για «την ανακάλυψη μη γραμμικών φαινομένων και της αυτοκατάλυσης στην ασύμμετρη οργανική σύνθεση».

Ορισμένα μόρια, όπως τα αμινοξέα, υπάρχουν σε δύο μορφές που αποτελούν κατοπτρικά είδωλα το ένα του άλλου. Ωστόσο, οι ζωντανοί οργανισμοί περιέχουν μόνο μία από αυτές τις κατοπτρικές μορφές. Ο τρόπος με τον οποίο θα μπορούσε να προκύψει μια τέτοια χημική ασυμμετρία αποτελούσε επί μακρόν μυστήριο για τους χημικούς. Οι Henri B. Kagan και Kenso Soai τιμώνται με το Βραβείο Νόμπελ Χημείας 2026 για την ανακάλυψη της λύσης σε αυτόν τον γρίφο.

Η χημεία της ζωής χαρακτηρίζεται ως «ομοχειρική» (homochiral) – όρος που προέρχεται από τις ελληνικές λέξεις «ομός» (ίδιος) και «χειρ» (χέρι). Όπως συμβαίνει με τα χέρια, όλα τα αμινοξέα υπάρχουν σε δύο κατοπτρικές μορφές, αλλά μόνο η μία από αυτές εντοπίζεται στις πρωτεΐνες των κυττάρων μας. Η άλλη μορφή σπανίως απαντάται στη φύση.

Επί μακρόν, οι χημικοί αναρωτιούνταν πώς μπορεί να προκύψει η ομοχειρικότητα. Όταν άρχισαν να πειραματίζονται με χημικές αντιδράσεις ικανές να σχηματίσουν δύο κατοπτρικά μόρια, λάμβαναν πάντα ίσες αναλογίες και των δύο στους δοκιμαστικούς σωλήνες τους. Ωστόσο, οι χημικοί επιδίωκαν να παράγουν μόνο μία από αυτές τις κατοπτρικές μορφές, διότι κατά την ανάπτυξη μορίων που αλληλεπιδρούν με ζωντανούς οργανισμούς –όπως συμβαίνει με τα φάρμακα– μόνο η μία κατοπτρική μορφή επιφέρει το επιθυμητό αποτέλεσμα.

Το Βραβείο Νόμπελ Χημείας 2026 αναγνωρίζει ανακαλύψεις που επέτρεψαν στους χημικούς να κατευθύνουν χημικές αντιδράσεις οι οποίες οδηγούν στην ομοχειρικότητα. «Οι Henri Kagan και Kenso Soai έδωσαν λύση σε ένα χημικό μυστήριο ηλικίας άνω του ενός αιώνα: πώς μπορεί να προκύψει αυθόρμητα η ομοχειρικότητα. Οι χημικές αντιδράσεις που ανέπτυξαν είναι εντυπωσιακές», δηλώνει ο Heiner Linke, πρόεδρος της Επιτροπής Νόμπελ Χημείας.

Η ανακοίνωση πραγματοποιήθηκε στη Στοκχόλμη η Βασιλική Ακαδημία Επιστημών της Σουηδίας που απονέμει το βραβείο, το οποίο συνοδεύεται από χρηματικό έπαθλο 12 εκατομμυρίων κορωνών Σουηδίας (περίπου 1 εκατομμύριο ευρώ). Οι ανακαλύψεις τους διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο για τους χημικούς που επινοούν αντιδράσεις οι οποίες προορίζονται για την παρασκευή φαρμακευτικών προϊόντων.